کد خبر: 11930

قم خبر گزارش می دهد:

امسال به دلیل اینکه شب یلدا مصادف بود با روز شهادت امام حسن (ع) مردم قم به احترام عزداری برای غریب مدینه مراسمی به یاد بلند ترین شب سال برگزار نکردند، و امشب که شب اول ماه ربیع الاول است و ماه صفر تمام شده است را به جبران شب یلدا می خواهند شب چله خود با آیین خود خوش بگذرانند...

به گزارش قم خبر: شب یَلدا یا شب چلّه یکی از کهن‌ترین جشن‌های ایرانی است، در این جشن، طی شدن بلندترین شب سال و به دنبال آن بلندتر شدن طول روزها در نیم‌کرهٔ شمالی، که مصادف با انقلاب زمستانی است، گرامی داشته می‌شود. یلدا به زمان بین غروب آفتاب از ۳۰ آذر (آخرین روز پاییز) تا طلوع آفتاب در اول ماه دی (نخستین روز زمستان) گفته‌ می‌شود.

خانواده‌های ایرانی در شب یلدا، معمولاً شامی فاخر و همچنین انواع میوه‌ها و رایج‌تر از همه هندوانه را مهیا و دور هم صرف میکنند. پس از صرف تناولات، قصه‌گویی پیرترها برای دیگر اعضای فامیل و همچنین فال‌گیری با دیوان حافظ رایج است.

 
«یلدا» برگرفته از واژهٔ سریانی به معنای «زایش» و «تولد» است. ابوریحان بیرونی از این جشن با نام «میلاد اکبر» نام برده و منظور از آن را «میلاد خورشید» دانسته‌است. در آثارالباقیه بیرونی، ص ۲۵۵، از روز اول دی ماه، با عنوان «خور» نیز یاد شده‌است و در قانون مسعودی نسخه موزه بریتانیا در لندن، «خُره روز» ثبت شده، اگرچه در برخی منابع دیگر «خرم روز» نامیده شده است.
 
چله و جشن‌هایی که در این شب بر‌گزار می‌شود، یک سنت باستانی است. مردم روزگاران دور و گذشته، که کشاورزی، بنیان زندگی آنان را تشکیل می‌داد و در طول سال با سپری شدن فصل‌ها و تضادهای طبیعی خوی داشتند، بر اثر تجربه و گذشت زمان توانستند کارها و فعالیت‌های خود را با گردش خورشید و تغییر فصول و بلندی و کوتاهی روز و شب و جهت و حرکت و قرار ستارگان تنظیم کنند.
 
تاریخچه شب یلدا
 
مردم دوران باستان و از جمله اقوام آریایی، از هند و ایرانی - هند و اروپایی، دریافتند که کوتاه‌ترین روزها، آخرین روز پاییز و شب اول زمستان است و بلافاصله پس از آن روزها به تدریج بلندتر و شب‌ها کوتاهتر می‌شوند، از همین رو آنرا شب زایش خورشید(مهر) نامیده و آنرا آغاز سال قرار دادند کریسمس مسیحیان نیز ریشه در همین اعتقاد دارد.
 در دوران کهن فرهنگ اوستایی، سال با فصل سرد شروع می‌شد و در اوستا، واژه «سَرِدَ» یا «سَرِذَ» که مفهوم «سال» را افاده می‌کند، خود به معنای «سرد» است و این به معنی بشارت پیروزی اورمزد بر اهریمن و روشنی بر تاریکی است.
در آیین‌های ایران باستان برای هر مراسم جشن و سرور آیینی، خوانی می‌گستردند که بر آن افزون بر آلات و ادوات نیایش، مانند آتشدان، عطردان، بخوردان، برسم و غیره، برآورده‌ها و فراورده‌های خوردنی فصل و خوراک‌های گوناگون، خوراک مقدس مانند «می‌زد» نیز نهاده می‌شد.
 
جشن انقلاب زمستانی در بین دیگر اقوام باستان نیز رایج بوده است. در روم باستان و همزمان با ترویج مسیحیت، پرستش سول اینویکتوس (خورشید شکست ناپذیر) ایزد پاگان رومی بسیار شایع بود و رومیان میلاد او را در زمان انقلاب زمستانی جشن میگرفتند. سول اینویکتوس در آیین میترائیسم رومی نیز نقشی ویژه داشت و حتی میتراس (معادل یونانی میترا ایزد باستان ایرانی) لقب خورشید شکست ناپذیر را داشت.
 
محققان معتقدند که مسیحیت غربی چارچوب اصلی خود را که به این دین پایداری و شکل بخشیده به مذاهب پیش از مسیحیت روم باستان از جمله میترایسم مدیون است و برای نمونه تقویم کلیساها، بسیاری از بقایای مراسم و جشنهای پیش از مسیحیت بخصوص کریسمس را در خود نگاه داشته است و کریسمس به عنوان آمیزه‌ای از جشن‌های ساتورنالیا و زایش میترا در روم باستان در زمان قرن چهارم میلادی با رسمی شدن آیین مسیحیت و به فرمان کنستانتین به عنوان زادروز رسمی مسیح در نظر گرفته شد.
 
انار و هندوانه جزو مهم ترین ملزومات شب یلدا هستند. همچنین اجیل شب یلدا نیز در ایران طرفدار بسیاری دارد.
 
برای نیاکان ما که به آئین مهر دلبستگی داشتند، رنگ قرمز(نماد نور خورشید) گرامی بود. رنگ سرخ انار و هندوانه، و انتخاب سیب قرمز و سنجد در سفره شب یلدا چه بسااشاره به همین موضوع است.
 
در خراسان بزرگ تا کشمیر شب چله بزرگ مورد تکریم بوده است. بخصوص در افغانستان بخش هایی از پاکستان و شمال هند و کشمیر به شب یلدا شب چله کلان می گویند.
بخصوص در میان تاجیکان شب چله کلان(بزرگ) با آیین هایی همراه است. این آیین ها شباهت زیادی به آیین های شب چله ایرانی دارد .
 
در مزار شریف، همه ساله با نزدیک شدن به آخرین و طولانی ترین شب از فصل پاییز که چله بزرگ نام دارد، مردم فرهنگ دوست ولایت بلخ در شمال افغانستان با آداب و رسوم خاص خود به استقبال این شب می‌روند.
 
جمهوری آذربایجان در پی آن است تا یلدا که یکی از آئین‌های باستانی و ملی ایران با قدمتی ۸ هزار ساله است را با نام خود ثبت کند.
 
شب چله در قم
 
در همه شهرهای ایران یلدا یک شب بسیار مهم تلقی می شود و هر کدام از این شهرها در این شب برای خود آینی دارند اما در قم شب یلدا یا شب چله چطور برگزار می شود؟
امسال به دلیل اینکه شب یلدا مصادف بود با روز شهادت امام حسن (ع) مردم قم به احترام عزداری برای غریب مدینه مراسمی به یاد بلند ترین شب سال برگزار نکردند، و امشب که ماه صفر تمام شده است را به جبران شب یلدا می خواهند شب چله خود را خوش بگذرانند.
 
در این میان با زهرا خانم نیکوکلام اعظم زن 85 ساله قمی که روزگارانی شب یلدا یا به قول خودش و همشهریان قمی اش شب چله خوش می گذرانده، گفتگو کردیم.
 
این مادربزرگ یادآور می شود: خانواده داماد برای عروسی که سال اول وارد خانواده اشان شده بود شب یلدایی یا به قول قمی ها شب چله ای می بردند.
 
زهرا خانم با ذوقی که در صدایش بود از آن روزگاران می گوید: در این شب خانواده داماد خنچه به سر به سمت خانه عروس می رفتند، با صدای صلوات از خانه می آمدیم بیرون و شاهد چرخاندن خنچه های روی سر بودیم که به وسیله روشنایی چراغ زنبوری می شد حدس زد در درون آن انار، هندوانه، ماهی، برنج، روغن، پشمک، شیرینی، نبات، سوهان و خشکبار و کادو برای عروس می بردند.
 
این مادربزرگ قمی خاطرنشان می کند: خانواده ها در این شب کرسی می گذاشتند و اکثرا در خانه بزرگ فامیل جمع می شدند و هرکسی چیزی برای خوردن می آورد.
 
مهره به آب انداختن در شب چله قمی ها
 
وی بااشاره به تنقلات آن زمان می گوید: برگه، انجیر، پسته شام یا همان بادام زمینی از آجیل قدیم قم در این شب بود.
 
به گفته زهرا خانم مردم قم در فصل  خربزه، آن را تهیه می کردند و برای شب چله کنار می گذاشتند.
 
اما یکی از مراسمات بامزه قمی ها مراسم مهره به آب انداختن است که این مادر بزرگ قمی یاد آور می شود: در شب چله، قمی ها مهره به نشان هر فرد به آب می ریزند و یک بچه نابالغ سر بستو می نشیند و مهر ها ها را از آب در می آورد و یک نفر نماینده می شود قبل از در آوردن مهره شعری بخواند و آن شعر خوانده شده به نیت فردی است که مهره اش در می آید.
 
زهرا خانم نیکوکلام زیر لب شعرهای آن زمان را می خواند" ای سبزه قبا قبای تو چند و زری/ ای شاخه گل تو تا به کی در سفری" و می افزاید: اگر این شعر برای هر کسی در می آمد آن فرد  در آن سال به زیارت می رفت.
 
و ادامه میدهد: ای ماه در آمدی و مهتاب تو کو/شاهزاده پسرآمدی سوغات تو کو/ سوغات مرا به شهر کرمان بردند/ یک درد مرا هزار درمان بردند/ مرا به زیارت خراسان بردند...
 
گزارش از فریده اریس/
 
انتهای پیام/

ارسال نظر

مهمترین اخبار

تازه های خبری